มีบางแนวคิดคาดหมายว่า “ยุคการสอนจะสิ้นสุดลง" จะไม่มีผู้ทำหน้าที่สอน หรือ “ไม่มีครู” การเรียนจะเกิดขึ้นกับผู้เรียนจากการเตรียมประสบการณ์ต่าง ๆ ผ่านเครื่องช่วยการเรียน พัฒนาการจะเข้าสู่ “ยุคการเรียน” ที่มีแต่ "ผู้เรียน" เท่านั้น การสิ้นสุดยุคของการสอนจะค่อยเป็นค่อยไปตามพัฒนาการของเทคโนโลยี โดยเริ่มจากการลดจำนวนครูผู้สอนลง หรือมีอัตราส่วนของครูผู้สอนกับผู้เรียนมากขึ้น ใช้วิธีการเรียนด้วยตนเองกับเทคโนโลยีมากขึ้น

        นอกจากนั้นบทบาท หน้าที่ของครูเปลี่ยนไป ครูไม่ได้ทำหน้าที่อบรม สั่งสอนและดูแลผู้เรียนเหมือนลูกหลาน สั่งสอนวิทยาการและวิชาชีพตลอดจนทักษะทางสังคมในการมีชีวิตที่มีความสุขความ เจริญ แต่จะมีการนำเทคโนโลยีเพื่อการศึกษามาใช้แทนครู บทบาทครูผู้สอนจะเปลี่ยนไปเป็นผู้สนับสนุนช่วยเหลือการเรียน หรือ Coaching มากกว่า Teaching การอบรมบ่มนิสัยโดยครูจะลดลงและหายไป และมนุษย์จะถูกปรับแต่งพันธุกรรมให้มีสมรรถนะพื้นฐานเฉพาะด้านอยู่ในสาร พันธุกรรม หรือ DNA (Deoxyribonucleic Acid) การเรียนรู้จะเป็นการปลูกฝังให้หลอมรวมกับองค์ความรู้ที่ได้จัดเตรียมไว้ (Assimilations) ซึ่งอาจเหมือนกับความฝันตามนิยายวิทยาศาสตร์

        ในขณะ เดียวกันความคิดในการจัดการเรียนการสอนในปัจจุบันที่ยังต้องมีครูผู้ทำ หน้าที่สอนก็ดำเนินไปตาม "วงล้อของพัฒนาการ" และได้เริ่มเห็นความเปลี่ยนแปลงในบทบาทของครูผู้สอน ที่ทำการสอนเป็นเพียงอาชีพหนึ่ง และกระบวนการจัดการเรียนการสอนที่นำเทคโนโลยีมาใช้มากขึ้น การส่งเสริมให้เรียนรู้ด้วยตนเองหรือสามารถเข้าถึงความรู้ด้วยการเตรียม แหล่งข้อมูล แหล่งความรู้ไว้ให้สำหรับการเรียนด้วยตนเองมีมากขึ้น ซึ่งมีแนวโน้มไปสู่ "การสิ้นสุดยุคของการสอน" ปรากฎให้เห็นบ้างแล้ว

        การ พยายามยกย่องให้ครูผู้สอนในปัจจุบันเหมือนกับครูในอดีตที่มีภาพลักษณ์ของผู้ ที่เสียสละ เต็มเปี่ยมด้วยคุณธรรมความรู้และอุดมการณ์ในการถ่ายทอดความรู้ให้ศิษย์ เป็นบุคคลที่น่านับถือยกย่อง เปรียบเหมือนพ่อแม่คนที่สอง มีพระคุณที่สมควรทดแทนหรืออื่น ๆ ตามที่จะใช้วาทกรรมนำมาเพื่อยกย่องครู แต่ในความเป็นจริงแล้วครูผู้สอนในปัจจุบันนี้อาจไม่ได้มีภาพลักษณ์เหมือน อย่างที่พยายามจะให้เกิดขึ้นในความรู้สึกอย่างที่เคยเป็น ผู้เรียนที่อยู่ในวัยเรียนปัจจุบันบางคนสับสนกับภาพลักษณ์ที่เขารู้สึกที่มี ต่อครูกับภาพลักษณ์ของครูที่สังคมพยายามสร้างให้เกิดขึ้น

        เพราะครู เป็นอาชีพหนึ่ง เป็นวิชาชีพที่มีค่าตอบแทนจากการทำงาน มีเงินเดือน มีตำแหน่ง มีสถานภาพ มีองค์กรวิชาชีพควบคุมการปฏิบัติและคุณสมบัติของการเข้าสู่อาชีพ มีกฎหมายรองรับการทำงานและการปฏิบัติงาน ครูต้องทำหน้าที่โดยไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ และอาจได้รับโทษเมื่อกระทำผิด อาชีพครูจึงไม่แตกต่างจากอาชีพอื่น ๆ ความรู้สึกว่าครูเป็นผู้มีพระคุณจึงต้องการคำอธิบายให้กับผู้เรียนและสังคม การสร้างความเข้าใจและขยายความถึงพระคุณของครูจึงเป็นความจำเป็นที่ครูเอง ต้องสร้างให้เกิดขึ้นกับผู้เรียนและสังคม และคำอธิบายต้องอยู่บนฐานของเหตุผลที่เป็นที่ยอมรับได้อย่างสนิทใจ

        การ พัฒนาครูและการฝึกหัดครูในอดีตจนถึงปัจจุบัน มีการเปลี่ยนแปลงไปตามนโยบายและปรัชญาของการจัดการศึกษามาโดยตลอดและได้ กำหนดมาตรฐานวิชาชีพครูไว้ 3 ด้าน ได้แก่ 1) มาตรฐานด้านความรู้และประสบการณ์วิชาชีพ 2) มาตรฐานด้านการปฏิบัติงาน และ 3 ) มาตรฐานด้านการปฏิบัติตน เป็นต้น

        สำหรับมาตรฐานที่เกี่ยว ข้องอย่างมากสำหรับการผลิตครูคือ มาตรฐานด้านความรู้และประสบการณ์วิชาชีพ ซึ่งแบ่งเป็นสมรรถนะ 9 ด้านได้แก่ 1) ภาษาและเทคโนโลยีสำหรับครู 2) การพัฒนาหลักสูตร 3) การจัดการเรียนรู้ 4) จิตวิทยาสำหรับครู 5) การวัดและประเมินผลการศึกษา 6) การบริหารจัดการในห้องเรียน 7) การวิจัยการศึกษา 8) นวัตกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศทางการศึกษา และ 9) ความเป็นครู มาตรฐานสมรรถนะวิชาชีพครูเหล่านี้มีส่วนช่วยให้มีการยกฐานะวิชาชีพครูให้มี ค่าตอบแทนสูงขึ้นตามเวลาที่ใช้สำหรับการฝึกประสบการณ์วิชาชีพ

        แนว ความคิดและความเชื่อที่เคยมีว่า “เรียนให้รู้เป็นครูเขา” มีความหมายครอบคลุมถึงวิชาชีพครูและทุกสาขาวิชาชีพที่เป็นวิชาชีพชั้นสูง หรือสาขาอาชีพที่ต้องใช้เวลานานในการเรียนรู้และการฝึกปฏิบัติเพื่อให้เกิด สมรรถนะในอาชีพ เพราะการถ่ายทอดความรู้จากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่งเป็นธรรมชาติของมนุษย์ ที่จะสามารถดำรงเผ่าพันธุ์ให้มีความเจริญสืบต่อไปได้และต้องเกิดขึ้นในทุก สาขาวิชา

        การจัดการศึกษาตามแนวความคิด “เรียนให้รู้เป็นครูเขา” จะส่งเสริมให้ผู้เรียนได้พัฒนาตนเองไปจนถึงที่สุดของศักยภาพแห่งตน และศึกษาค้นคว้าไปจนสุดพรมแดนแห่งความรู้ และเมื่อได้เรียนรู้และซาบซึ้งในวิชาความรู้ของตนเองได้แล้ว ควรจะพัฒนาตนเองให้เป็นผู้ที่สามารถช่วยเหลือผู้อื่น สามารถถ่ายทอดให้ผู้อื่นได้ หรือ เป็น “ครู” หรือเป็น “ผู้รู้” สำหรับเป็นที่พึ่งพิงให้กับผู้อื่นได้

        แต่ถ้าผู้จะเป็นครูมีเฉพาะ ความรู้และทักษะของการสอน หรือวิชาครูเท่านั้น แต่ไม่มีเนื้อหาหรือองค์ความรู้ที่จะสอนทำให้ความเป็นครูจะไม่บริบูรณ์ เพราะไม่มีอะไรจะถ่ายทอดหรือสอนได้ แนวความคิดนี้มีความสมบูรณ์ด้วยตัวเองจึงนำไปสู่การจัดหลักสูตรวิชาชีพครู ที่ต้องเรียนทั้งเนื้อหาสาระที่เป็นองค์ความรู้ และวิชาครูด้วย ทำให้ต้องมีการจัดการศึกษาที่ยาวนานมากขึ้น หรือจำเป็นต้องให้ผู้ที่ต้องการเป็นครูแต่มีเฉพาะองค์ความรู้ต้องผ่าน ประสบการณ์ของความเป็นครูเสียก่อน ซึ่งอาจต้องใช้เวลามากขึ้นในการศึกษาอบรมและฝึกประสบการณ์วิชาชีพครู

        การ ดำเนินการดังกล่าวลบล้างความเชื่อที่เคยเชื่อว่า "ไม่ต้องสอนความรู้ให้ครูมากแต่เน้นสอนให้ครูรู้จักแสวงหาความรู้ได้เอง" เพื่อครูจะสามารถแสวงหาความรู้มาใช้สอน หลักสูตรวิชาชีพครูในยุคหนึ่งจึงผลิตครูที่ไม่เน้นองค์ความรู้ แต่เน้นความเป็นครู รายวิชาที่เรียนจึงมีแต่วิชาครูจำนวนมาก ไม่มีรายวิชาที่เป็นองค์ความรู้ที่จะสอนได้ ซึ่งได้รับการพิสูจน์ว่าการผลิตครูตามแนวความคิดดังกล่าวยังไม่สามารถสร้าง ครูในอุดมคติได้ตามความต้องการ

        พัฒนาการไปสู่ยุคสิ้นสุดการสอน หรือยุคที่ “ไม่มีครู” อาจหมายถึงการกลับไปสู่แบบแผนการเรียนตั้งแต่การเริ่มต้นของการมีมนุษย์ซึ่ง ต้องเรียนรู้ด้วยตนเองเป็นสำคัญ แต่รูปแบบและวิธีการอาจเปลี่ยนแปลงไปมีการนำเทคโนโลยีมาใช้มากขึ้น บทบาทของครูผู้สอนจากที่เคยเป็นและที่เป็นอยู่ในปัจจุบันเปลี่ยนแปลงไป อาชีพครูเป็นเพียงอาชีพหนึ่งและมีความเป็นวิชาชีพชั้นสูงมากขึ้น และเทคโนโลยีที่สามารถนำมาตอบสนองแนวคิดในการเรียนด้วยตนเองเริ่มมีความเป็น จริงและเป็นไปได้มากขึ้น

        ถ้า “วงล้อของพัฒนาการ” มีความเป็นจริง การหมุนเวียนที่เกิดขึ้น การสิ้นสุดและการกลับมาของแนวคิดและวิธีการจัดการเรียนการสอนอาจทำให้รู้ว่า การเปลี่ยนแปลงนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของกระบวนการพัฒนาเท่านั้น ไม่เป็นสิ่งที่คงที่หรือมีความสมบูรณ์ในตัวเอง แต่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา


รองศาสตราจารย์ ดร.กฤษมันต์ วัฒนาณรงค์









...ที่มา ไทยรัฐออนไลน์